Bağırsak-beyin hattında hafıza izi
Bilim insanları, yaşlanmayla birlikte bağırsak bakterilerinde oluşan değişimin beyinle kurulan duyusal iletişimi zayıflattığını ortaya koydu. Fareler üzerinde yapılan deneylerde bu hattın yeniden çalıştırılmasıyla hafıza kaybının geri döndürülebildiği görüldü.
Yaşlılıkla birlikte ortaya çıkan hafıza kaybında bağırsak bakterilerinin önemli rol oynayabileceği belirlendi. Nature’da yayımlanan araştırmaya göre, bağırsaktan beyne uzanan vagus siniri üzerindeki iletişim bozulduğunda öğrenme ve bellek işlevleri zayıflıyor.
Yaşlı farelerin bakterileri genç fareleri etkiledi
Araştırmada bilim insanları, yaşlı farelerin bağırsak bakterilerini genç farelere aktardı. Bir ay boyunca yaşlı farelerle aynı ortamda tutulan genç farelerde kısa süreli hafıza zayıfladı. Nesne tanıma testlerinde genç farelerin, daha önce gördükleri nesneleri hatırlamakta zorlandığı belirlendi.
Benzer sonuçlar, yön bulma ve mekansal öğrenme testlerinde de görüldü. Yaşlı bağırsak mikrobiyomuna maruz kalan genç fareler, gizli çıkış noktasını hatırlamakta güçlük çekti.
Yaşlanan bakteride dikkat çeken tür
Araştırmacılar, yaşla birlikte artan Parabacteroides goldsteinii adlı bakteri türünü tespit etti. Bu bakterinin genç farelere verilmesi, hafıza sorunlarını hızla ortaya çıkardı. Bilim insanları, bakterinin orta zincirli yağ asitleri olarak bilinen bazı yağ moleküllerini yüksek seviyede ürettiğini belirledi. Bu yağ asitleri doğrudan genç farelere verildiğinde de aynı hafıza bozuklukları oluştu.
Vagus siniri zayıf sinyal verdi
Araştırmaya göre bu yağ molekülleri, bağırsaktaki bağışıklık hücrelerini tetikledi. Makrofaj adı verilen bağışıklık hücreleri iltihabi moleküller salgıladı ve bu durum bağırsaktan beyne sinyal taşıyan vagus sinirinin duyusal uçlarını zayıflattı. Vagus sinirinden beyne giden sinyaller azaldığında, öğrenme ve hafızayla ilişkili hipokampus bölgesindeki hücrelerin de yeterince aktifleşmediği görüldü.
Fazla fruktoz ruh halini etkiliyor! Bağırsakta emilemeyen şeker kaygıyı artırıyor
Hafıza kaybı birkaç yolla düzeltildi
Araştırmacılar, yaşlı farelerdeki hafıza kaybını farklı yöntemlerle tersine çevirmeyi denedi. Bağırsaktaki iltihabi süreci başlatan bağışıklık hücreleri azaltıldığında, hafıza sorunları engellendi. Yağ asitlerini algılayan bağışıklık reseptörleri olmayan fareler de hafıza kaybına karşı korundu. Ayrıca problemli bakterileri hedef alan özel bir virüs kullanıldığında, yağ asidi üretimi azaldı ve yaşlı farelerin hafıza performansı düzeldi.
Acı biber bileşiğiyle sinir uyarıldı
Ekip, bağırsak kaynaklı iltihap sürecini devre dışı bırakmak için vagus sinirini doğrudan uyarmayı da denedi. Farelere acı biberde bulunan kapsaisin maddesinin düşük dozları verildi. Ayrıca bağırsak hormonlarıyla sinir uçları uyarıldı.
Bu yöntemlerle hipokampustaki normal sinyal düzeninin geri geldiği ve yaşlı farelerin yeni anılar oluşturabildiği belirlendi.
İnsanlar için henüz kesin değil
Araştırma, yaşa bağlı hafıza kaybında bağırsak-beyin iletişiminin önemine dikkat çekse de deneylerin yalnızca fareler üzerinde yapıldığı vurgulandı. Bilim insanları, aynı bakteri türlerinin ve yağ asitlerinin insanlardaki bilişsel gerilemeyi aynı şekilde etkileyip etkilemediğinin henüz bilinmediğini belirtti.
