Açık hava konserlerinin yoğunlaştığı yaz aylarında kulak burun boğaz polikliniklerine gelen tabloların bir bölümü aynı cümleyle başlıyor: konserden sonra kulağımda çınlama var. Bu cümle çoğu zaman geçici bir durumu anlatıyor, ama her zaman değil.
Aşağıdaki bilgiler Dünya Sağlık Örgütü’nün 2022’de yayımladığı standartla ve ABD Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü’nün maruziyet ölçütleriyle sınırlı tutuldu.
Mekânlar için önerilen sınır 100 desibel
Dünya Sağlık Örgütü, 2 Mart 2022’de eğlence mekânlarında işitme kaybını önlemeye yönelik uluslararası bir standart yayımladı. Standart; konser salonları, gece kulüpleri ve arenalarda ortalama ses düzeyi için üst sınır olarak 100 desibel öneriyor.
Aynı örgütün ölçümlerine göre konser, kulüp ve barlarda ses düzeyi düzenli olarak bu eşiği aşıyor. Örgüt, dünya genelinde 1,1 milyar gencin eğlence kaynaklı ses maruziyeti nedeniyle risk altında olduğunu bildiriyor. Yani sorun tekil bir konser değil, tekrarlayan maruziyet.
Güvenli süre tablosu: her 3 desibel süreyi yarıya indiriyor
NIOSH’un önerdiği maruziyet sınırı sekiz saatlik dilim için 85 dBA. Kurum 3 desibellik değişim oranı kullanıyor: ses düzeyi her 3 dBA arttığında güvenli süre yarıya iniyor. Bu, sesin enerjisinin ikiye katlanmasına karşılık geliyor.
| Ses düzeyi (dBA) | Güvenli süre |
|---|---|
| 85 | 8 saat |
| 88 | 4 saat |
| 91 | 2 saat |
| 94 | 1 saat |
| 97 | 30 dakika |
| 100 | 15 dakika |
Tablonun pratik anlamı şu: 100 desibelde geçen iki saatlik bir konser, güvenli kabul edilen sürenin sekiz katı demek. Bu tablo, konsere gitmemeyi değil, konserde nerede durulacağını değiştirmesi gereken bir veri.
Mesafe neden bu kadar önemli
Ses kaynağından uzaklaştıkça şiddet fizik kuralıyla düşüyor. Açık alanda kaynağa olan mesafe iki katına çıktığında ses düzeyi yaklaşık 6 desibel azalıyor. Tabloya geri dönersek: 6 desibellik düşüş, güvenli süreyi dört katına çıkarıyor.
Hoparlör kulesinin iki metre önünde durmakla aynı hattın yirmi metre gerisinde durmak arasındaki fark, bir konser boyunca alınan toplam ses dozunu kökten değiştiriyor. Hoparlör dizisinin tam önünde ve yakınında durmamak, konserde uygulanabilecek en ucuz korumadır.
Çınlama neyin işareti
Konser sonrası duyulan çınlama ve seslerin boğuk gelmesi, iç kulaktaki tüy hücrelerinin geçici olarak yorulduğunu gösteriyor. Tablo çoğunlukla saatler içinde düzeliyor. Sorun, düzelmediği ya da her konserden sonra tekrarladığı durumlarda başlıyor; tekrarlayan geçici tablolar zamanla kalıcı işitme kaybına dönüşebiliyor.
Şu üç durumda hekime başvurmak gerekiyor:
- Çınlama 24 saatten uzun sürüyorsa.
- Tek kulakta işitme azalması varsa.
- Baş dönmesi ya da denge kaybı eşlik ediyorsa.
Ani işitme kaybı acil bir tablo olarak değerlendiriliyor ve erken başvuruda tedavi şansı daha yüksek. Bu yüzden bekleyip görmek doğru bir yaklaşım değil. Kalıcı hale gelen çınlamada başvurulan yöntemlerden biri de bilişsel davranışçı yaklaşımlar; bu alanda geliştirilen dijital araçları kulak çınlaması uygulaması yazımızda ele almıştık.
Kulak tıkacı müziği bozar mı
Köpük tıkaçlar sesi bastırıyor ama tiz frekansları daha çok kestiği için müziği boğuklaştırıyor. Konsere giden çoğu kişinin tıkacı çıkarmasının nedeni de bu. Müzisyen tipi filtreli tıkaçlar ses düzeyini frekanslar arasında daha dengeli düşürüyor; ses alçalıyor ama müziğin dengesi büyük ölçüde korunuyor.
Konserlere düzenli gidenler için bu tek seferlik bir yatırım. Yılda birkaç konsere giden biri için bile hesap basit: tabloya göre 100 desibelde güvenli süre 15 dakika, konser iki saat.
Çocukla konsere gitmek
Çocukların kulak kanalı daha kısa. Aynı ses basıncı, daha kısa bir kanalda kulak zarına daha yüksek şiddette ulaşıyor. Yani yetişkin için sınırda olan bir düzey, çocuk için sınırın üstünde olabiliyor.
Açık hava konserine çocukla gidilecekse kulaklık tipi koruyucu kullanmak, sahneye ve hoparlör kulelerine yakın alanları tercih etmemek ve toplam süreyi kısa tutmak gerekiyor. Bebeklerde bu koruyucular olmadan yüksek sesli ortama girilmemesi öneriliyor.
Açık hava kapalı mekândan güvenli mi
Açık havada ses yansımıyor, bu nedenle aynı sahne düzeninde ortalama maruziyet kapalı mekâna göre daha düşük olabiliyor. Ancak bu, açık hava konserinin güvenli olduğu anlamına gelmiyor: sahne önü alanında ses düzeyi yine 100 desibeli aşabiliyor ve konser süresi genellikle daha uzun oluyor. Belirleyici olan mekânın açık olması değil, kaynağa olan mesafe ve süre.
